Umowa Wojskowa Polsko-Brytyjska z 5 sierpnia 1940 r.

Wylądowanie polskich sił zbrojnych na wyspie brytyjskiej było naruszeniem brytyjskiego prawa konstytucyjnego, które zabraniało postoju obcych sił zbrojnych na terenie Zjednoczonego Królestwa bez zgody Parlamentu. Pobyt polskich sił zbrojnych w Wielkiej Brytanii został ulegalizowany ustawą z dnia 22 sierpnia 1940 r., tzw. Allied Forces Act, która rozciągała na polskie siły zbrojne moc obowiązującej ustawy o siłach zbrojnych brytyjskiej wspólnoty narodów [Visiting Forces (British Commonwealth) Act 1933].
Wyprzedzając uchwalenie wspomnianej wyżej ustawy, rząd brytyjski zawarł z rządem polskim umowę wojskową, podpisaną przez premiera Churchilla i ministra spraw zagranicznych lorda Halifaxa z jednej, a gen. Sikorskiego i min. Zaleskiego z drugiej strony.

TEKST UMOWY

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i rząd Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii potwierdzają ich wolę doprowadzenia wojny do pomyślnego końca.
Uznają ważność, w ich wspólnym interesie, utrzymania sił zbrojnych Polski.
Pragnąc ustalić zasady, na których siły te, pod najwyższym dowództwem polskiego naczelnego wodza, będą organizowane, dla współdziałania z siłami zbrojnymi sprzymierzonych i powołując się na umowę i protokół, podpisany w Londynie 18 listopada 1939 r., odnośnie współpracy z pewnych jednostek polskich sił morskich z takimiż Zjednoczonego Królestwa, uzgodniły co następuje:

Artykuł I

Polskie siły zbrojne (składające się z lądowych, morskich i powietrznych), będą organizowane i użyte pod brytyjskim dowództwem, w jego charakterze wysokiego dowództwa sprzymierzonych, jako siły zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej sprzymierzonej ze Zjednoczonym Królestwem.

Artykuł II

Jednostki polskich sił powietrznych, o których mowa w artykule I, zostaną zorganizowane aby działać z królewskimi siłami powietrznymi. Organizacja polskich sił powietrznych w Zjednoczonym Królestwie zostanie rozszerzona zgodnie z warunkami załącznika I tej umowy, w ten sposób, aby personel polskich sił powietrznych, przebywający w Zjednoczonym Królestwie, był użyty tak, jak to będzie potrzebne do wykonania tych warunków.

Artykuł III

Rząd Zjednoczonego Królestwa dostarczy pomocy w odbudowie polskich sił lądowych, zgodnie z warunkami zawartymi w załączniku 2 obecnej umowy.

Artykuł IV

Wszystkie koszty poniesione przez czy w imieniu każdego departamentu rządowego Zjednoczonego Królestwa, w związku z wykonaniem niniejszej umowy, będą spłacone z kredytu udzielonego przez rząd jego Królewskiej Mości rządowi polskiemu, celem pokrycia kosztów związanych z polskim wysiłkiem wojennym.
W poświadczeniu powyższego niżej podpisani, upoważnieni przez swe rządy, podpisali poniższą umowę i przyłożyli swoje pieczęcie.
Sporządzono w Londynie w języku angielskim piątego sierpnia 1940. Tekst polski zostanie później uzgodniony między układającymi się rządami i wówczas oba teksty będą równie autentyczne.

ZAŁĄCZNIK I (DOTYCZĄCY POLSKICH SIŁ POWIETRZNYCH)

Artykuł I

Struktura

  1. Polskie siły powietrzne będą organizowane z tych oficerów i szeregowych polskich sił powietrznych, przebywających na terytorium brytyjskim, którzy będą wybrani przez połączoną komisję złożoną z przedstawicieli polskich i brytyjskich. Wybrany personel przejdzie przez komisję lekarską zgodnie z normalnymi wymaganiami R.A.F. Czynności te przeprowadzi polsko-brytyjska komisja lekarska.

  2. Jak najszybciej będą utworzone cztery dywizjony bombowe, dwa dywizjony myśliwskie i jeden dywizjon współpracy z wojskiem, wraz z około 200 procentami rezerwy personelu latającego, około 50 personelu innego. Trzy lub więcej dywizjonów z takimi samymi rezerwami będzie sformowane gdy będą po temu możliwości.

    1. Wyszkolony personel polskich sił powietrznych, który nie jest potrzebny dla dywizjonów obecnie formowanych, będzie jak najszybciej użyty indywidualnie lub w grupach w odpowiednich jednostkach, lub formacjach R.A.F., względnie w brytyjskim przemyśle lotniczym do czasu gdy możliwe będzie wchłonięcie go przez jednostki polskich sił powietrznych. Rozumie się tutaj, że polski personel latający niepotrzebny dla formujących się obecnie jednostek i rezerw, będzie użyty do służby liniowej (operacyjnej) w innych jednostkach, aniżeli w jednostkach polskich sił powietrznych, tylko w obecnie krytycznym okresie i za wyraźną zgodą polskiego naczelnego wodza. Personel, tak użyty, będzie działał jedynie z baz na terytorium Zjednoczonego Królestwa.

    2. Royal Air Force udzielą wszelkiej możliwej pomocy w rozwoju polskich sił powietrznych i w formowaniu rezerw dla dywizjonów polskich sił powietrznych. Częściowo wyszkolony personel, w szczególności piloci, będą mieli umożliwione ukończenie szkolenia w odpowiednich formacjach R.A.F. Do czasu powstania możliwości wyszkoleniowych, będą oni zatrzymani w polskich siłach powietrznych i będą zatrudnieni w obronie ziemnej, lub w innych pracach związanych z jednostkami polskich sił powietrznych.

    3. Niewyszkolony personel, dla którego w Royal Air Force nie ma zapotrzebowania, będzie w dyspozycji polskich władz dla użycia w wojsku polskim, lub w inny sposób.

    4. Jak tylko okoliczności pozwolą będą poczynione przygotowania dla szkolenia więcej pilotów do służby w polskich siłach powietrznych.

  3. Zostanie utworzony inspektorat polskich sił powietrznych, którego zadaniem będzie inspekcjonowanie jednostek polskich sił powietrznych. Inspektorat będzie porozumiewał się z brytyjskim ministerstwem lotnictwa we wszystkich sprawach dotyczących pracy tych jednostek. Inspektorat będzie również utrzymywał łączność, w razie potrzeby, przez specjalnych oficerów łącznikowych z kwaterami głównymi dowództw Royal Air Force, w których jednostki polskich sił powietrznych będą się znajdowały. Porozumiewanie się pomiędzy inspektoratem i formacjami Royal Air Force odbywać się będzie przez dyrektoriat współpracy sprzymierzonych ministerstwa lotnictwa.

Artykuł II

Użycie

  1. Odnośnie obowiązków, praw i uzgodnień, personel polskich sił powietrznych będzie szkolony na tych samych zasadach co personel Royal Air Force.

  2. Jednostki polskich sił powietrznych będą używane w ten sam sposób jak jednostki Royal Air Force, o ile jednak okoliczności pozwolą jednostki polskich sił powietrznych będą z sobą współpracowały. Jeden polski dywizjon współpracy, po sformowaniu, będzie przydzielony do armii polskiej, działającej pod brytyjskim dowództwem w jego charakterze naczelnego dowództwa sprzymierzonego i będzie całkowicie pod operacyjnym dowództwem dowódcy danej polskiej jednostki wojskowej, przy zachowaniu normalnych przepisów o lotach i ograniczeń ustalonych przez Royal Air Force. Inne dywizjony polskich sił powietrznych mogą być użyte dla wsparcia armii polskiej w razie potrzeby.

Artykuł III

Organizacja

  1. Z wyjątkiem podanym w artykule II, o użyciu polskiego dywizjonu współpracy, dowodzenie operacyjne jednostkami lotniczymi będzie zależało całkowicie od dowództw Royal Air Force, do których jednostki będą przydzielone.

  2. Stacje, na których będą bazowane jednostki polskich sił powietrznych, będą dowodzone przez brytyjskich oficerów. W wypadku gdy stacja jest całkowicie, lub w większości użyta do pomieszczenia jednostek polskich sił powietrznych, będzie na niej polski dowódca, który będzie współpracował z brytyjskim komendantem stacji, będącym od niego starszym. Przy użyciu polskiego dywizjonu współpracy mogą powstać okoliczności, wymagające nieco różnego stosowania niniejszego paragrafu.

  3. Jednostki polskich sił powietrznych otrzymają wyposażenie podobnego rodzaju i według tych samych norm, co odpowiednie jednostki Royal Air Force.

  4. Zaopatrzenie, utrzymanie i szkolenie jednostek polskich sił powietrznych, służących z Royal Air Force, będzie organizowane normalna drogą służbową Royal Air Force.

  5. Ilości i stopnie oficerów i szeregowych, które będą zatwierdzone dla jednostek polskich sił powietrznych, będą takie, jak byłyby normalnie przewidziane zgodnie z praktyką Royal Air Force, a odnośnie kwalifikacji personelu będą stosowane przepisy Royal Air Force. W szczególnych okolicznościach praktyka Royal Air Force może nie być stosowana, gdy będzie to leżało w interesie wydajnej współpracy. Gdy jest koniecznym, dla administracyjnego ułatwienia, pewne stanowiska mogą być dublowane, tak że zarówno brytyjski jak i polski personel może być na danych etatach. W braku odpowiedniego polskiego personelu, stanowiska w polskich jednostkach mogą być obsadzone przez brytyjski personel.

  6. Wszystkie awanse, w ramach zatwierdzonych etatów jednostek polskich sił powietrznych, służących z Royal Air Force, będą dokonywane na podstawie rozkazu naczelnego wodza polskich sił zbrojnych.

    1. Wnioski awansowe dla oficerów będą mu przedkładane normalną drogą służbową Royal Air Force i będą zależne od zgody danego dowództwa Royal Air Force.

    2. Odpowiedzialność za awans podoficerów i szeregowców będzie należała w pierwszym rzędzie do tego, kto będzie zajmował etat, do którego normalnie byłaby ona przywiązana według przepisów Royal Air Force. Jeśli na takim stanowisku będzie oficer polski, awanse będą ogłoszone od razu; jeśli będzie na danym stanowisku oficer brytyjski, wniosi awansowe będą przedstawiane naczelnemu wodzowi polskich sił zbrojnych, lub wyznaczonemu przezeń oficerowi, tak by ogłoszenie ich mogło nastąpić bez zwłoki.

Artykuł IV

Dyscyplina

  1. Personel polskich sił powietrznych, służący w Royal Air Force, czy to w polskich jednostkach, czy indywidualnie, będzie podlegał dyscyplinie Royal Air Force i prawu Royal Air Force, tak jak gdyby personel ten posiadał patenty królewskie lub był zaciągnięty do Royal Air Force, tak długo jak służy on w Royal Air Force. Będzie on również podlegał polskiemu prawu wojskowemu, ale w przypadkach różnicy pomiędzy polskim prawem, a prawem Royal Air Force, to drugie będzie obowiązywało.

  2. Sąd wojskowy ustanowiony dla sądzenia oficera, lub podoficera, czy szeregowca polskich sił powietrznych, służącego z Royal Air Force będzie się składał z równej ilości brytyjskich i polskich oficerów, jako asesorów, oraz dodatkowo z brytyjskiego oficera, jako przewodniczącego sądu.

  3. Oficerowie i szeregowi polskich sił powietrznych, służący w Royal Air Force, będą mogli jednakże być sądzeni i karani zgodnie z prawami obecnie obowiązującymi w Zjednoczonym Królestwie, lub w jakimkolwiek terytorium, podlegającym rządowi Jego Królewskiej Mości, za przestępstwa popełnione przez oficera i szeregowego przeciw tym prawom.

Artykuł V

Uposażenia i dodatki

Szczegółowa skala uposażenia i dodatków dla oficerów i szeregowych polskich sił powietrznych, służących z Royal Air Force, będzie w możliwie krótkim czasie opracowana i uzgodniona. O ile możliwe stawki będą oparte na stawkach obowiązujących w Royal Air Force, z uwzględnieniem podatku jakiemu podlega brytyjski personel.

Artykuł VI

Różne

  1. Personel polskich sił powietrznych, służący z Royal Air Force będzie składał przysięgę na wierność Rzeczypospolitej Polskiej.

  2. Umundurowanie Royal Air Force będzie przyjęte jako umundurowanie polskich sił powietrznych z wyraźnymi symbolami I oznakami polskimi, jakie polskie władze będą uważały za pożądane. Ze względu na bezpieczeństwo, oznaki stopni typu Royal Air Force będą noszone i będą odpowiadały stanowiskom zajmowanym wedle etatów Royal Air Force.

  3. Samoloty używane przez polskie siły powietrzne, w czasie służby z Royal Air Force, będą miały brytyjskie oznaczenia wojskowe, oraz polskie oznaczenia na kadłubie.

  4. Polska flaga lotnicza będzie wywieszona, wspólnie z flagą Royal Air Force, a na wszystkich stacjach Royal Air Force, na których są bazowane jednostki polskich sił powietrznych.

Artykuł VII

Jakiekolwiek trudności wynikające z powyższych artykułów i wszelkie sprawy nie objęte, będą załatwiane, o ile to możliwe, drogą bezpośrednich rozmów między władzami polskimi i brytyjskimi.


Źródła:

  1. Polskie Siły Powietrzne w wojnie 1943-1945 – tom II; Jerzy B. Cynk.

POWRÓT